Περί της ώρας της Αναστάσεως

 

Σε αυτό το κείμενο θα προσπαθήσουμε να απαντήσουμε μέσα από τον λόγο της Καινής Διαθήκης και των Αγίων Πατέρων της Εκκλησίας μας, στα εξής δύο ερωτήματα. Πρώτον, πότε έγινε η Ανάσταση του Χριστού και δεύτερον, γιατί ήταν λάθος η τέλεση της Αναστάσεως στις 9 η ώρα το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου το 2021.

 

Ο Ευαγγελιστής Ματθαίος αναφέρει μέχρι την ανατολή του ηλίου της πρώτης ημέρας της εβδομάδος, δηλαδή τη Κυριακή· «Οψέ Σάββατων τη επιφωσκούση εις μίαν σαββάτων» (κεφ. 28,1).

 

Ο Μάρκος λέει όταν πέρασε η ημέρα του Σαββάτου, Μετά τη δύση του ηλίου που άρχιζε η πρώτη ημέρα της εβδομάδος, δηλαδή η Κυριακή· «Και διαγενομένου του σαββάτου… λίαν πρωί της μιας σαββάτων έρχονται επί το μνημείον ανατείλαντος του ηλίου» (κεφ. 16, 1-2).

 

Ο Λουκάς αναφέρεται στα βαθιά χαράματα της πρώτης ημέρας της εβδομάδος, ήτοι την Κυριακή· «Τη δε μια των σαββάτων, όρθρου βαθέως ήλθον επί το μνήμα» (κεφ. 24, 1).

 

Και ο Ιωάννης λέει, όταν πέρασε η ημέρα του Σαββάτου κατά την πρώτη ημέρα της εβδομάδος, δηλαδή την Κυριακή, που ήταν ακόμη σκοτάδι· «Τη δε μια των σαββάτων …; έρχεται πρωί σκοτίας έτι ούσης εις το μνημείον» (κεφ. 20, 1).

 

Και οι τέσσερις Ευαγγελιστές, ως ημέρα Αναστάσεως του Ιησού Χριστού, αναφέρουν την αρχή της ημέρας της Κυριακής· «Διαγενομένου του Σαββάτου· της μιας σαββάτων όταν επέρασε η ημέρα του Σαββάτου και άρχιζε η άλλη ημέρα» χωρίς να ορίζουν την ακριβή ώρα.

 

Ο καθένας αναφέρεται σε διαφορετικά χρονικά όρια της πρώτης ημέρας της εβδομάδος, που άρχιζε μετά το Σάββατο, ήτοι της Κυριακής. Δεν τους ενδιαφέρει η ακριβής ώρα, αλλά η ημέρα για να αποδείξουν το τριήμερο, όπως ακριβώς είχε διαβεβαιώσει ο Χριστός τους μαθητές του, ότι θα αναστηθεί·

 

«Από τότε ήρξατο ο Ιησούς δεικνύειν τοις μαθηταίς αυτού, ότι δει αυτόν απελθείν εις Ιεροσόλυμα και πολλά παθείν από των πρεσβυτέρων και αρχιερέων και γραμματέων και αποκτανθήναι και τη τρίτη ημέρα εγερθήναι» (Ματθ. 16, 21).

 

Λοιπόν, πότε ακριβώς αναστήθηκε ο Κύριος Ιησούς Χριστός: Ο Αρχιεπίσκοπος Αλεξανδρείας Διονύσιος, που ρωτήθηκε για το θέμα αυτό, απάντησε, ότι τούτο είναι πολύ δύσκολο και αβέβαιον· «Ακριβή δε όρον τιθέναι επιζητείς και ώρα πάνυ μεμετρημένην, όπερ και δύσκολον και σφαλερόν εστίν» («Σύνταγμα θείων και Ιερών Κανόνων», Γ. Ράλλη – Μ. Πότλη, τομ. Δ΄, σελ. 1. Επιστολή προς Επίσκοπον Βασιλείδην).

 

Οι δύο Ευαγγελιστές Ματθαίος και Λουκάς συμφωνούν, ότι η Ανάσταση του Κυρίου Ιησού Χριστού έγινε τα μεσάνυκτα του Σαββάτου, όταν είχε παρέλθει η έκτη ώρα της νύκτας.

 

Τούτο συνάγεται από τα λεγόμενά τους, ότι οι γυναίκες πήγαν στο μνήμα «Οψέ Σαββάτων [και] Όρθρου βαθέος», τότε δηλαδή είχε περάσει η έκτη ώρα της νύκτας, οπότε και άρχιζε η καινούργια μέρα κατά τους εκκλησιαστικούς όρους.

 

Έτσι, οι Πατέρες της ΣΤ΄ Οικουμενικής Συνόδου αποφάσισαν, οι Χριστιανοί να νηστεύουν μέχρι τα μεσάνυκτα του Σαββάτου· «Χρή τους πιστούς περί μέσας της μετά το μέγα Σάββατον νυκτός ώρας απονηστίζεσθαι, των θείων Ευαγγελιστών Ματθαίου και Λουκά, του μεν, δια του οψέ Σαββάτων προσρήματος, του δε, δια του όρθρου βαθέως, την βραδύτητα της νυκτός ημίν υπογράφοντος»· (Καν. ΠΘ΄).

 

Όταν λέει ο Κανόνας «περί μέσας της μετά το μέγαν Σάββατον νυκτός ώρας απονηστίζεσθαι», εννοείται, ότι οι Χριστιανοί θα συμμετάσχουν στην Θεία Λειτουργία έως το τέλος «προσενέγκατε την θυσίαν ημών» και μετά θα αρχίσουν το Πασχαλινό φαγητό, δηλαδή τα χαράματα της Κυριακής.

 

Επ’αυτού οι Αποστολικές Διαταγές είναι σαφείς· «Δια τούτο και ημείς, αναστάντος του Κυρίου, προσενέγκατε την θυσίαν ημών …; και λοιπόν απονηστεύετε, ευφραινόμενοι και εορτάζοντες»· (ΒΕΠΕΣ, τομ. 2, παρ. 7 και 8, σελ. 90-91).

 

2. Το Τριήμερον της Αναστάσεως

Ο Κύριος Ιησούς Χριστός είχε δηλώσει στους μαθητές Του, ότι θα καταδικαστεί σε θάνατο, αλλά την τρίτη ημέρα θα αναστηθεί· «αποκτανθήναι και τη τρίτη ημέρα εγερθήναι» (Ματθ. 16, 21).

 

Πράγματι, αναστήθηκε ο Ιησούς Χριστός την τρίτη ημέρα: Οι δύο μαθητές του Χριστού που μετά τη θανατική Του καταδίκη και τη ταφή Του πήγαιναν «προς Εμμαούς» δηλώνουν, ότι ήδη έχουν περάσει τρεις ημέρας από το θάνατον του Χριστού· «… αλλά γε και συν πάσιν τούτοις τρίτην ταύτην ημέραν άγει σήμερον, αφ’ ου ταύτα εγένετο»· (Λουκ. 24, 21). Αλλά και οι γυναίκες, που «διαγενομένου του Σαββάτου, ή όψε σαββάτων, η τη μια των σαββάτων», πήγαιναν στον τάφο του Χριστού, για να επιτελέσουν τα Εβραϊκά νεκρικά ήθη και έθιμα, τα τρίμερα, αποδεικνύουν περίτρανα, πως πράγματι είχε ήδη αρχίσει το τριήμερον.

 

Όμως, ερωτάται: Πώς αποδεικνύεται αυτό το τριήμερον: Το εικοσιτετράωρο οι Εβραίοι το μετρούσαν από το ένα βράδυ έως το άλλο βράδυ· «από εσπέρας έως εσπέρας σαββατιείτε» (Λευιτ. 23, 32).

 

Ο Ιησούς Χριστός «παρέδωκε το πνεύμα» το απομεσήμερον της ενάτης ώρας (τρεις μ.μ.) της Παρασκευής· «Η δε ωσεί ώρα έκτη (δώδεκα μ.μ.) και σκότος εγένετο εφ’ όλην την γην έως ώρας ενάτης (τρεις μ.μ.) του ηλίου εκλείποντος … και κλίνας την κεφαλήν παρέδωκε το πνεύμα» (Λουκ. 23, 44, Ιωάν. 19, 30).

 

Η ημέρα της Παρασκευής είχε αρχίσει από τα μεσάνυχτα της Πέμπτης, οπότε τα μεσάνυχτα της Παρασκευής έχουμε την μία ημέρα. Από τα μεσάνυχτα της Παρασκευής έως τα μεσάνυχτα του Σαββάτου έχουμε τη δεύτερη ημέρα. Και από τα μεσάνυχτα του Σαββάτου έως τα μεσάνυχτα της Κυριακής έχουμε τη τρίτη ημέρα, την Κυριακή, η οποία σημειωτέον έχει αρχίσει από τα μεσάνυχτα του Σαββάτου.

 

Επομένως την τρίτη ημέρα, την Κυριακή, αναστήθηκε ο Χριστός και κατά το διάστημα αυτής της ημέρας, πράγματι, τελείται η Ανάσταση. Όμως, επειδή οι Ευαγγελιστές δεν αναφέρονται σε συγκεκριμένη ώρα, αλλάς τις αρχές της τρίτης ημέρας, της Κυριακής, η Ορθόδοξη Εκκλησία όρισε η Ανάσταση να γίνεται, όταν ακριβώς, αρχίζει η ημέρα της Κυριακής (μετά το μεσονύκτιο, δηλαδή, του Σαββάτου), οπότε οποιαδήποτε ώρα και αν αναστήθηκε ο Χριστός η ακριβής ώρα περιέχεται μέσα στη τρίτη ημέρα, την ημέρα της Κυριακής.

 

Επομένως, η απάντηση στα ερωτήματα περί της ακριβούς ώρας και του τριημέρου της Αναστάσεως του Ιησού Χριστού είναι ότι η ακριβής ώρα της Ανάστασης είναι δύσκολο να αποδειχθεί, άλλωστε δεν έχει καμιά απολύτως σημασία για την σωτηρία μας, για αυτό και οι Ευαγγελιστές δεν ασχολούνται.

 

Συμπερασματικά θα μπορούσαμε να πούμε τα παρακάτω. Ο Ιησούς Χριστός αναστήθηκε «τῇ τρίτῃ ἡμέρα κατὰ τὰς Γραφάς» (Σύμβολο της Πίστεως. Άρθρο 5) ημέρα Κυριακή. Δεν γνωρίζουμε την ακριβή ώρα της Ανάστασης και ούτε μας ενδιαφέρει. Αλώστε, η ώρα δεν έχει καμία σημασία για τη Σωτηρία μας. Κατά τη γνώμη μας, το 2021 η παννυχίδα της Αναστάσεως μαζί με τον Όρθρο και τη Θεία Λειτουργία το πρωί της Κυριακής του Πάσχα. Με αυτόν τον τρόπο θα δηλωνόταν ευκρινώς, το τριήμερο της Ανάστασης του Κυρίου μας.

Ελπίδα Τζίβα
Θεολόγος

Η Αγία Σοφία και οι τρείς θυγατέρες της Πίστη, Ελπίδα και Αγάπη (17 Σεπτεμβρίου)

 

Η Αγία Σοφία ήταν θεοσεβής και μεγάλωνε μόνη της, καθώς είχε χηρεύσει, με χριστιανική παιδεία τις τρείς κόρες της. Η Πίστη, η Ελπίδα και η Αγάπη είχαν πάρει τα όνοματά τους από το λόγο του Αποστόλου Παύλου «Νυνί δε μένει πίστις, ελπίς και αγάπη, τα τρία ταύτα’ μείζων δε ταύτων η αγάπη.» (Α’ Κορ. 13:13). Η Αγία Σοφία μαζί με τις θυγατέρες της πήγαν στη Ρώμη, την εποχή του αυτοκράτορα Αδριανού (117-138 μ.Χ.). Όταν πληροφορήθηκε ότι η Σοφία και οι κόρες της ήταν φημισμένες Χριστιανές, διέταξε να τις συλλάβουν. Την Σοφία την απομόνωσαν και ανέκριναν τα τρία κορίτσια της. Πρώτη παρουσιάστηκε μπροστά στον Αδριανό η Πίστη. Ο Αυτοκράτορας της είπε ότι θα της προσφέρει μια ευτυχισμένη ζωή αν αρνηθεί τον Χριστό. Η Πίστη, δώδεκα ετών, απάντησε με σθένος «Ζω εμπνεόμενη από την πίστη στον Χριστό, που με αγάπησε και έδωσε τον εαυτό Του για τη σωτηρία μου» (Γαλ. 2: 20). Ο Αυτοκράτορας διέταξε αμέσως να τη βασανίσουν φρικτά και να την αποκεφαλίσουν. Όταν ρώτησαν την δεκάχρονη Ελπίδα αν αξίζει να υποστεί τα ίδια βασανιστήρια με την αδελφή της είπε με θάρρος «Ναι, διότι έχουμε στηρίξει στις ελπίδες μας στον ζωντανό Θεό, που είναι σωτήρ όλων των ανθρώπων, και ιδιαίτερα των πιστών» (Α’ Τιμ. 4:10). Έτσι, την αποκεφάλισαν αμέσως. Η Αγάπη που ήταν εννέα χρονών ομολόγησε την πίστη της λέγοντας ότι η ύπαρξή της είναι στραμμένη «Στην αγάπη του Θεού και στην υπομονή του Χριστού» (Β’ Θεσσαλ. 3 : 5). Μετά από την ομολογία της στον Χριστό, αποκεφαλίστηκε και εκείνη. Η Σοφία ενταφίασε με τιμές τα παιδιά της και κάθισε δίπλα τους τάφους των θυγατέρων της, παρακαλώντας τον Θεό να την πάρει κοντά Του. Ύστερα από τρείς ημέρες παρέδωσε το πνεύμα της στον Κύριο. Η μνήμη της Αγίας Σοφίας και των τριών θυγατέρων της Πίστεως, Ελπίδος και Αγάπης τιμάται από την Αγία μας Εκκλησία κάθε χρόνο στις 17 Σεπτεμβρίου.    

Η Κοίμηση και η Μετάσταση της Υπεραγίας Θεοτόκου

 

«Ω του παραδόξου θαύματος! Η Πηγή της Ζωής εν μνημείω τίθεται και κλίμαξ προς τον Ουρανόν ο Τάφος γίνεται, ευφραίνου Γεσθημανή το της Θεοτόκου, το άγιον τέμενος»¹

 

Η Κυρία Θεοτόκος, ως γνωστόν κατά το Ιωάννην Ευαγγέλιο², μετά τη Σταύρωση του Υιού Της έμενε στο σπίτι του αγαπημένου Του μαθητή, στη Γεσθημανή. Στα 59 Της έτη, έφθασε η ώρα της εκδημίας Της. Τρεις ημέρες από τον θάνατό Της, δέχθηκε επίσκεψη από Άγγελο Κυρίου³. Ο Άγγελος Της πρόσφερε ένα κλαδί φοινικιάς που θεωρείται σύμβολο νίκης και Της ανήγγειλε την επικείμενη Κοίμηση Της. Εκείνη στο άκουσμα αυτής της είδηση χάρηκε, διότι ποθούσε να συναντήσει το αγαπημένο Της παιδί. Μετά την εμφάνιση του Αγγέλου, η Παναγία πήγε στο Όρος των Ελαιών για να προσευχηθεί⁴, καθώς προχωρούσε τα δένδρα έσκυψαν και Την προσκύνησαν. Παρακάλεσε με θέρμη τον Χριστό να έρθει ο Ίδιος να παραλάβει την ψυχή Της και να μη στείλει τους Αγγέλους Του να Την πάρουν. Επέστρεψε στην οικία Της, την ευπρέπισε και τη φωταγώγησε και μοίρασε τα ενδύματά Της στις δύο χήρες γειτόνισσές Της που Την πρόσεχαν. Ετοίμασε τα της κηδείας Της και κάλεσε να έρθουν κοντά Της συγγενείς και φίλους.

Οι Απόστολοι μεταφέρθηκαν με θαυμαστό τρόπο, επάνω σε νεφέλη, από τα πέρατα της υφηλίου όπου κήρυτταν το Ευαγγέλιο της Δικαιοσύνης, στη Γεσθημανή. Εκεί παρςβρέθηκαν ο Διονύσιος ο Αεροπαγίτης, ο Ιερόθεος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και ο Απόστολος Τιμόθεος. Η Δέσποινα του κόσμου αφού τους νουθέτησε, ξάπλωσε στην επιθανάτια κλίνη Της που την είχε ανθοστολίσει η Ίδια και παρέδωσε το πνεύμα. Οι Απόστολοι ανέπεμψαν ευχές και έψαλλαν θρηνώδη ύμνους. Μπήκε στον οίκο Της ο Χριστός, φίλησε τους Μαθητές Του και έπειτα πήρε την παναγνή ψυχή της Μητέρας Του. Τον Κύριο και την ψυχή της Κυρίας Θεοτόκου συνόδευαν στρατιές Αγγέλων που έψελναν δοξαστικές ωδές. Οι Απόστολοι μετέφεραν το άψυχο σώμα της Μαρίας από την οικία Της στο Μνημείο που είχε προοριστεί για να ενταφιαστεί. Τους ακολουθούσαν πολύς κόσμος κρατώντας αναμμένες λαμπάδες. Καθώς προχωρούσε η πομπή, ένας ασεβής Εβραίος, εν ονόματι Ιεφωνίας, επιχείρησε να βεβηλώσει το σκήνωμα της Παναγίας. Στην προσπάθειά του αυτή του κόπηκαν τα χέρια. Ύστερα από αυτό το γεγονός μετανόησε και επανήλθαν τα μέλη του στη θέση τους. Οι Απόστολοι ενταφίασαν τη Μητροπάρθενο Μαριάμ και κάθισαν γύρω από το Μνημείο.

Τρεις ημέρες μετά την Ταφή της Αειπάρθενου, έφθασε αργοπορημένος ο Απόστολος Θωμάς. Ζήτησε από τους συμμαθητές του να ανοίξουν τον Τάφο για να προσκυνήσει τη Θεοτόκο. Μόλις τον άνοιξαν διαπίστωσαν ότι ήταν άδειος. Η Παναγία μας «Μετέστη προς τη Ζωήν»⁵.
Αξίζει να σημειωθούν δύο σημαντικά πράγματα. Το σώμα της Υπεραγίας Θεοτόκου μετά την Κοίμησή Της παρέμεινε άφθορο. Η Μετάσταση Της είναι προάγγελος της δικής μας Ανάστασης στη Δευτέρα Παρουσία του Χριστού.

Ελπίδα Τζίβα
Θεολόγος

 

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ:

1.     Από τον Μέγα Εσπερινό της εορτής

2.     Ιω. 19, 26-27

3.    Λέγεται ότι ήταν ο Αρχάγγελος Γαβριήλ, όμως αυτό δεν μπορεί να εξακριβωθεί

4.     Εκεί προσευχόταν και ο Χριστός

5.     Από το Απολυτίκιο της εορτής

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

 

Μητρ. πρ. Πειραιώς Καλλινίκου Καρούσου Η Παναγία η Μητέρα του Κυρίου εκδ. Χρυσοπηγή
Μητρ. Διοκλίας Καλλίστου Ware Το Έσχατο Μυστήριο εκδ. Εν πλω
Γ.Ν Φίλια Οι Θεομητορικές Εορτές στη Λατρεία της Εκκλησίας εκδ. Γρηγόρη

οι παρακλήσεις της Παναγίας τον Δεκαπενταύγουστο

 

 

          Μπήκαμε στην ευλογημένη περίοδο του Δεκαπενταύγουστου. Οι Χριστιανοί προετοιμαζόμαστε για να εορτάσουμε την Κοίμηση της Υπεραγίας Θεοτόκου με νηστεία και με τις παρακλήσεις, που τελούνται τα απογεύματα αυτής της περιόδου στους Ιερούς Ναούς. Από την 1^η έως την  14^η Αυγούστου ψάλλονται ο Μικρός και ο Μέγας Παρακλητικός Κανόνας εναλλάξ. Οι  παρακλήσεις της Παναγίας δεν τελούνται τα Σάββατα αυτής της περιόδου, την παραμονή της Θεομητορικής εορτής και της παραμονής της εορτής της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Χριστού. Από τις ιστορικές πηγές προκύπτουν τα έξης στοιχεία, τη Μεγάλη Παράκληση τη σύνθεσε ο Αυτοκράτορας της Νικαίας Θεόδωρο τον Β΄ Δούκα του Λασκάρεως το  1254. Ο Μικρός γράφτηκε πριν τον Μεγάλο Παρακλητικό Κανόνα, πιθανότατα τον 9^ο αιώνα. Κάποιοι ερευνητές λένε ότι τον σύνθεσε ο Μοναχός Θεοστήριχτος, άλλοι θεωρούν ότι τον έγραψε ο Όσιος Θεοφάνης ο Ομολογητής ο Γραπτός, Μητροπολίτης Νίκαιας και κάποιοι τον αποδίδουν στον Άγιο Ιωάννη τον Δαμασκηνό. Οι  Παρακλήσεις έχουν τροπάρια ικετευτικού χαρακτήρα προς την Υπεραγία Θεοτόκο. Παρακαλούμε την Παναγία να μας θεραπεύσει από τις ψυχικές και τις σωματικές ασθένειες μας και να μας προφυλάξει από τους πειρασμούς. Τέλος, Την ικετεύουμε να μας δίνει δύναμη ώστε να συνεχίζουμε τον αγώνα της καθημερινής μας ζωής.